VSCD: Vereniging van Schouwburg- en Concertgebouwdirecties

Rob Klaassen en  Menno Harterink hebben me benaderd. Zij wilden graag naar Ciske de Musical. Samen zijn we naar Stage Entertainment gegaan. Zij wilden meewerken. De Rai ook en TopTicketline ook. Toen heb ik Corline Koolhof benaderd. Wij werken altijd samen in dit soort producties dus dit keer ook.Tolknet wilde meewerken in het sponsoren van de tolken en het benaderen van het dove publiek. En daarmee was alles rond en kon het beginnen.

 
* Wat doet stichting Entree?

De stichting Entree heeft tot doel om het reguliere cultuuraanbod in Nederland toegankelijk te maken voor doven en slechthorenden.

We zorgen er bijvoorbeeld voor dat dit soort voorstellingen getolkt kunnen worden. We zijn bezig workshops op te zetten voor theatertolken. En we proberen ook bij producenten en theaters een stuk bewustzijn te creëren. We laten producenten ook hun ervaringen aan andere theatermakers doorgeven. Dat is belangrijk want wij kunnen wel zeggen dat het nodig is, leuk is, niet storend etc. Maar het komt natuurlijk veel beter over wanneer theatermakers dat ook naar elkaar kunnen bevestigen. We willen kortom dat er meer kennis, expertise gevormd en gedeeld wordt.

 
* Wat komt er allemaal kijken bij de voorbereiding?

Zo’n productie als Ciske is echt een mega klus. Maar wel een hele leuke mega klus! Er moet worden afgesproken hoe de kaartjes besteld gaan worden. Wie wil meewerken. Hoe de PR te doen etc. We gaan eerst naar het theater kijken. Hoe ziet de zaal er uit. Waar zouden we kunnen staan. Wat zijn de beste plaatsen voor het dove publiek. Daarna gaan we de voorstelling zelf bekijken. Tijdens het kijken zijn we eigenlijk al aan het werk. We verdelen in ons hoofd al de rollen. Corline en ik werken al lang samen en we weten eigenlijk zonder het te zeggen al hoe de rolverdeling moet zijn. Ook onthouden we de lastige en uitdagende momenten. Die schrijven we op en verwerken we later. Dan krijgen we het script, de cd met de liedjes en een registratie van de voorstelling. Stage Entertainment heeft ons echt ontzettend geholpen door alles wat er maar was beschikbaar te stellen en een registratie te laten maken. Dan begint voor ons het echte werk. De cd gaat in de auto en waar je ook rijdt: in de maanden voor Ciske draait elke minuut die cd, haha. Daardoor ken je de liedjes op een gegeven moment zo goed dat je ook de melodie en het tempo uit je hoofd weet. Dat is nodig om een liedje goed te kunnen vertalen. Vervolgens gaan we de registratie bekijken en verdelen we de te tolken stukken. Bij Ciske hebben we bewust gekozen voor een verdeling op links en rechts. De scènes spelen zich ook vaak links en rechts af en het podium is erg breed dus vandaar onze keus om het zo te doen. Anders moet je als doof publiek veel te veel ‘pingpongen’. We oefenen thuis alleen en we oefenen samen. Steeds een stap verder tot de hele voorstelling er in zit. En dan is het een kwestie van de puntjes op de i zetten. Dat gaat door tot het moment dat we tussen de coulissen staan te wachten hoor...

* Hoe vaak en hoe lang moet je repeteren en doe je dat met de cast?
We beginnen altijd samen, daarna zetten we de eerste lijnen alleen uit. Dan komen we weer samen en zo bouwt zich dat op. In de laatste fase komen we steeds vaker samen en laten we de dingen in elkaar vloeien. Hoeveel uur er in gaat zitten tellen we niet. Dat zijn er namelijk heeeeel veel. Als je theater wilt tolken moet je bereid zijn om zelf te investeren. Je moet het leuk vinden om theater toegankelijk te maken, je moet een redelijke passie hebben voor cultuur. En dat alles met elkaar zorgt er, als het goed is, aan het eind van de rit voor dat iedereen –inclusief jij zelf- van een geweldige voorstelling kan genieten. We hebben de vrijdag voor de 21^e met de cast van Ciske geoefend. Dat was echt geweldig. We hebben echt de hele voorstelling kunnen doen, niets is weggelaten! Dat was voor ons echt heel erg waardevol!

* Wat maakt het tolken in deze situatie anders dan andere opdrachten?

Ik vind in het algemeen dat er weinig situaties met elkaar te vergelijken zijn. Dat maakt tolken ook zo leuk. Wat het anders maakt..tja zoveel. Het is uitdagend inderdaad. Kijken of het lukt, zoeken naar de beste vertaling. Bijschaven en nog eens bijschaven. Je mag eigenlijk de hele trukendoos opengooien. De gebarentaal in optima forma gebruiken en zelf moet je ook ook registers open zetten. Dat vinden Corline en ik beiden heel leuk om te doen. Je moet het niet eng vinden om jezelf kwetsbaar op te stellen. Je moet jezelf durven laten zien. Als er een klein kwetsbaar liedje wordt gezongen, dan moet je dat ook zo overbrengen. Als iemand staat te vloeken of heel veel wanhoop uitschreeuwt moet je dat ook zo tolken. Dat vraagt iets van jezelf. Dat moet je willen en leuk vinden. Ik vond zelf het lied van Ciske waarin hij de strijd met zichzelf bezingt (‘oorlog in mij’) een heftig lied. Hij zingt dat zo ontzettend heftig. Dat oefen ik dan wel maar het lukt me pas echt wanneer ik daar sta. Ik moet me dan kwetsbaar opstellen, open en groot, bijna over de top, tolken. Vind je dat eng of past het niet bij je, dan moet je het niet doen.

* Waarom vind je het belangrijk dat ook culturele evenementen oegankelijk worden voor doven en slechthorenden?

Ik vind cultuur, theater in de meest brede zin van het woord een essentieel element in het leven. Cultuur vormt je. Cultuur maakt dat je kan lachen, je over iets gaat nadenken wat je gezien hebt, het maakt dat je je zorgen even vergeet, kan huilen of wat dan ook.  Ik zou niet weten waarom doven en slechthorenden dat onthouden zou moeten worden. Zo simpel is het eigenlijk. Ik weet nog goed dat ik jaren geleden iets tolkte voor een paar dove pubers. Na afloop vroeg ik hoe ze het vonden. Ze vonden het waardeloos. Het is een van de mooiste complimenten die ik gehad heb! Heel gezond zo’n reactie, haha. Doven moeten zelf kunnen kiezen waar ze naar willen. Of dat nou naar het Handtheater is of een reguliere voorstelling in een theater.  Of ze nou naar Medea willen of naar Ciske de Rat, je moet met een tolk naar die voorstelling kunnen. Soms met een hele grote groep, zoals bij Ciske. En soms met een paar mensen of alleen. Klanten vragen mij ook als ze in hun eentje naar het theater willen. Als ik zin heb in theater dan ga ik. Als een dove zin heeft in theater zou die op nagenoeg dezelfde manier ook naar het theater moeten kunnen. Dat lijkt me een mooi doel voor onze stichting.

* Wat zou er nog verbeterd kunnen worden m.b.t. deze toegankelijkheid?

 

Verder zou ik graag zien dat je als tolk in het beginstadium van een voorstelling mee kan draaien waardoor je kan schaduwtolken.

Dus als het ware de schaduw van de acteur kan zijn. Dat vind ik zelf een geweldige uitdaging. Vooral omdat dove bezoekers dan zowel de acteur als de vertaling in 1 oogopslag meekrijgen. Nu moet je nog steeds concessies doen in dat wat kan (aan de zijkant) en dat wat wenselijk is. Dus er is nog veel te winnen!

 
* Nog tips voor andere doven en slechthorenden die bij zoiets dergelijks een tolk willen inzetten?

Ja! Ga je alleen of met een paar mensen, bekijk vooral waar je kunt zitten!! En waar de tolk dan moet zitten of staan. Denk er om dat er altijd goede belichting is. Wij vinden theatertolken een specialiteit, dus zou je ook tolken moeten inzetten die dat kunnen. Dat bepaalt voor een groot deel hoe je de voorstelling als dove of slechthorenden kan ervaren. Wij staan altijd open voor verzoeken en we hopen in de toekomst nog veel meer collega’s klaargestoomd te hebben!

Onder de (horende) bezoekers van Ciske de Rat is onderzoek gedaan naar de reacties op de twee doventolken. De uitslag hiervan was zeer positief. Van de 835 ondervraagden vonden slechts 30 de tolken storend. 500 vonden het niet storend en 300 bezoekers vonden het zelfs extra leuk. NIet alle bezoekers wisten toen ze een kaartje bestelden, dat er tolken bij aanwezig zouden zijn. Zeven mensen gaven aan dat ze, als ze dit wel vooraf hadden geweten, een kaartje voor een andere dag gekocht zouden hebben.  Mensen die positief reageerden, vonden onder andere dat de liedjes er mooi uit zagen in gebarentaal en een enkeling gaf aan een volgende keer zelfs specifiek te willen kiezen voor een voorstelling inclusief tolk, door de toegevoegde waarde.