VSCD: Vereniging van Schouwburg- en Concertgebouwdirecties

Op deze pagina:

Auteursrecht
Buma
Groot Recht
Muziekauteursrecht (Buma)
Naburig Recht (Sena)
Reprorecht en Leenrecht
Sena
Strategie op lange termijn
Videma



De Staat van het Auteursrecht

Het auteursrecht kent vele gedaanten en als VSCD, of – breder - als producenten en leveranciers van de podiumkunsten zijn we grootgebruiker en dus ook grootbetaler. Als VSCD alleen al betalen we ca. € 20 tot € 25 M aan alle mogelijke rechten en samen met andere podia en producenten komen we ruim boven de € 50 M uit. Onderstaande een kort overzicht van de actuele stand van zaken rond het auteurrecht en van de inzet van de VSCD op de langere termijn.

Het zogenaamde Groot Recht: vraag opheldering en onderhandel

Groot recht komt vooral voor in musical, show en cabaret, muziektheater en toneel. Het betreft de optelsom van alle afspraken tussen de producent en betrokken rechthebbenden: componisten, tekstschrijvers, regisseurs, setdesigners, enz. enz. alles opgenomen in één grote lump sum. Deze varieert in hoogte. Voorheen werd binnen de sector een maximum van 10% beleden, maar er komen steeds vaker percentages voor die daar bovenuit stijgen. In de collectieve onderhandelingen tussen VSCD en VVTP (zie mantelovereenkomst) hebben we deze kwestie niet bevredigend opgelost. Het standpunt van de VSCD was om een keuze te maken: óf het groot recht niet apart te benoemen, óf alle achterliggende contracten laten zien. Groot recht hoeft niet apart genoemd te worden als het is opgenomen in de uitkoop of partage. ‘Je vraagt toch ook niet om aparte vergoeding voor alle andere kosten die je als producent maakt, zoals de benzine of de gebruikte maaltijden e.d. , waarom dan wel voor het auteursrecht? Het zijn gewoon bedrijfsonkosten’, stelde de VSCD. Hier wilde de VVTP niet aan omdat hun auteurs hen dwongen om percentages van recettes of uitkoopsommen af te rekenen. Het omgekeerde hebben we gedeeltelijk voor elkaar gekregen: opheldering in achterliggende contracten in geval er meer gevraagd wordt dan 3%, 5% of 7% voor voorstellingen van alleen muziek, meer dan 10% voor cabaret en 12% voor musical. Bij overschrijding van deze percentages is de producent verplicht inzage te geven in zijn afspraken met achterliggende partijen. Wij weten dat het percentage voor groot recht soms heel willekeurig tot stand komt. Neem dus niet zonder meer genoegen met een opgegeven percentage, maar onderhandel erover.

 

Muziekauteursrecht (Buma): de bumaserver staat even in de ijskast

Buma kent sinds jaar en dag een kwantumkortingsregeling die kan oplopen tot 25% indien meer dan
€ 950.000,- aan muziekauteursrecht wordt betaald. Slechts enkele partijen halen deze kortingen in gebundelde afdrachten. Partijen die ver komen zijn Mojo (denken we) en The Firm (samenwerkingsverband van de ‘toppers’ Marco Borsato, Guus Meeuwis, Gordon e.d.). Onze podia halen deze korting elk individueel nooit, maar gezamenlijk, zo hebben we in 2006 met behulp van TNO uitgerekend, komen we daar wel. Op grond daarvan is begonnen met de opzet van een geautomatiseerde afdrachtserver, die alle gegevens van uitvoering, componist en tekstschrijver gebundeld aan de Buma zou toesturen en daarmee de gewenste korting zou verwerven waarmee enerzijds de server zelf betaald zou kunnen worden en anderzijds leden een deel van de afgedragen auteursrechten terug krijgen. Dit plan is in nauwe samenwerking met Buma opgezet. Toch heeft de Buma kort geleden besloten alle kortingsregelingen ‘nader te onderzoeken’, omdat zij van artiesten de klacht kregen dat zij tijdens een concert 7% van hun inkomsten richting Buma zien verdwijnen, maar ook als zij volledig gerechtigd zijn, daar maximaal 5,25% van als inkomsten terug zien, omdat 25% van deze 7% bij de producent/impresario blijft hangen als kwantumkorting. Een eerste gesprek met Buma heeft vooralsnog niet meer opgeleverd dan dat serieus gekeken zal worden naar een mogelijkheid om de Bumaserver alsnog profijtelijk te realiseren. Wij hopen en bidden.

Naburig recht (Sena): onderhandelingen in een impasse

Naburig recht is een afgeleid auteursrecht voor musici en productiemaatschappijen (omroepen b.v.) die een plaat of DVD uitbrengen en die – net als de componisten en tekstdichters via Buma - toestemming moeten geven (lees: betaald moeten worden) voor het draaien van deze platen in openbare gelegenheden. Dit recht betreft alleen Europees geproduceerde muziek, omdat de VS de wet op het naburig recht niet hebben ondertekend. Dit recht heeft vooral betrekking op horecagelegenheden, maar ook bij de VSCD draaien 68 leden muziek in hun theatercafé of foyer en betalen daar rechten aan de Sena voor. Onze podia doen dat via een collectieve overeenkomst waarbij wij 33% instapkorting en 25% vergoeding voor administratieve handelingen, zoals de bundeling van gegevens, debiteurenrisico, aan- en afmelding krijgen. Wij geven die korting en vergoeding in zijn geheel door aan onze leden. Andere brancheorganisaties (o.a. Horeca Nederland) doet dat niet en financiert daar een deel van zijn vereniging mee. Ruim een jaar geleden kwam Sena een aanzienlijke verhoging (verdubbeling tot verdrievoudiging) van de tarieven met Horeca Nederland overeen en sloeg ook de VSCD voor dit nieuwe tarief aan. Wij hebben daar protest tegen aangetekend. Van onze kant hebben wij bepleit dat wij ooit zijn mee gelift op de tarieven voor de Horeca, maar dat wij dat niet zijn. Het gaat bij ons om podia, waar de horecavoorziening ondersteunend aan is. Ook is er het voorbeeld van een lump sum overeenkomst tussen Sena en de Vereniging van Nederlandse Poppodia en Festivals (VNPF), die nagenoeg op hetzelfde bedrag uitkomt als wat de VSCD tot nu toe betaalt. Kort geleden heeft Sena eveneens besloten een einde te maken aan alle instapkortingen van collectieve contracten (zie commotie bij MKB Nederland) en bij het laatste gesprek dat wij half oktober 2007 met Sena voerden zijn we geen stap dichter bij elkaar gekomen. De instapkortingen waren bedoeld om goed gedrag te bevorderen. Nu we ons allemaal goed gedragen kunnen ze wel worden afgeschaft. Alsof de meester zegt: ‘Je hebt zo goed je best gedaan, je krijgt extra huiswerk’. Denkbaar is dat we er niet uitkomen en Sena zullen melden zelf alle podia te benaderen, dan wel deze adviseren alleen maar Amerikaans geproduceerde muziek te draaien. Wordt vervolgd.

Videma: niet erkennen

Het beeldrecht van TV productiemaatschappijen is de volgende kaper op de kust. Wie TV beelden gebruikt voor publieke doeleinden (in hotels, voetbalwedstrijden bij café’s, fragmenten van TV programma’s op LCD schermen in lobby of foyer) kan te maken krijgen met de inningsdrift van Videma. Wij adviseren met deze organisatie niet in zee te gaan met het tweeledige argument dat je niet of nauwelijks beelden gebruikt van rechthebbende makers of producenten en dat je Videma niet erkent als vertegenwoordiger van hun belangen. MKB Nederland heeft tot onze spijt een dergelijke ferme houding laten varen, waardoor Videma hier en daar toch voet aan de grond krijgt. We kijken wel hoever we komen. Ons belang hierin is beperkt.

Reprorecht en Leenrecht: we volgen MKB Nederland

Ook met deze twee vormen van auteursrecht hebben podia (soms) te maken, maar daarin hebben wij geen ander belang dan de rest van bedrijfsvoerend Nederland. Op deze onderwerpen volgen we dan ook MKB Nederland. Het gaat hier om niet veel geld, maar de wereld van het auteursrecht kennende zullen ze dat bij Repro en Leen ook vinden, dus…..

De acties van MKB Nederland: doe mee

Begin oktober 2007 is er door MKB Nederland samen met VNO NCW een brief gestuurd aan de ministers van Justitie en Economische zaken om de uitwassen van het auteursrecht aan de kaak te stellen. Oproep aan alle ondernemers van Nederland (dus ook aan alle podia) is om dit protest te steunen door het sturen van een brief aan de eigen auteursrecht innende partij (in ons geval Buma en Sena) en het ondertekenen van een petitie die vervolgens gebundeld aan de bewindslieden zal worden overhandigd. Doe mee. Laadt hier de betreffende petitie in en stuur deze op. De petitie kan eerst naar de VSCD worden gestuurd, dan sturen wij hem door. Het is niet dat we denken dat we met deze actie de tarieven naar beneden krijgen, maar wel dat de politieke aandacht die we ermee krijgen ons op langere termijn kan helpen (zie verderop voor strategie op langere termijn).

Strategie op Lange Termijn: politieke aandacht in Nederland en Europa

De VSCD is 10 jaar geleden de juridische strijd aangegaan met Buma. Dat heeft geleid tot processen bij de gewone rechtbank en een klacht bij de Nma. Al deze acties zijn eind 2005 op niets uitgelopen. Alles is verloren. Conclusie daarvan was dat een juridische strijd geen zin heeft, maar dat er om onze doelen te bereiken een lange politieke weg afgelegd moet worden, zowel in Nederland als in Europa. Wat zijn die doelen en hoe pakken we die aan?
Er is veel mis met het auteursrecht. Daar heb ik eerder over geschreven in MM nieuws en in een brief aan de minister van justitie. Het auteursrecht is langzaam maar zeker bezig het opgebouwde draagvlak (‘natuurlijk behoort een auteur geld te mogen verdienen met zijn intellectuele prestatie’) weer te verspelen door de opstapeling van de volgende ontwikkelingen:

Vervaging en verbreding van het auteursrecht: niet alleen componisten en tekstschrijvers, maar ook uitgevers, setdesigners, regisseurs, producenten, acteurs, musici, omroepen e.d. leggen auteursrechtelijke claims op tafel. Er is bijna geen prestatie die niet ook intellectueel van aard is en daarom auteursrecht mag heten.

Er is steeds meer ‘openbaar’. Niet alleen een optreden op een podium of de uitgave van de CD, DVD of boek, maar ook uitzending op TV, inladen van internet, het ophangen van een TV scherm in een hotel of café, elke volgende stap is een nieuwe openbaarmaking en geeft recht op hernieuwde inning.

Termijnen verlengen. Kende Nederland ooit de grens van 50 jaar na de dood, dat is door Europese harmonisatie 70 jaar geworden en de Amerikanen dringen nu bij Europa aan op verlenging tot 90 jaar na de dood van de auteur. De enige reden daarvan is geldzucht. Want de oorspronkelijke auteur heeft er niets meer aan, des te meer zijn uitgever of nageslacht. Annie Schmidt was nog niet dood of haar kinderen bedachten dat alle kinderdagverbliven die Dikkertje Dap heten wel een paar honder euro ‘auteursrecht’ zouden mogen betalen. De belangrijkste reden dat Amerika aandringt op verlenging tot 90 jaar is dat in Europa de rechten op Mickey Mouse bijna verlopen, terwijl Walt Disney (niet hijzelf, maar het bedrijf dat zo heet) vindt dat er op zijn beeldrecht nog meer op verdiend moet kunnen worden.

Tarieven verhogen. Dat gaat langzaam, maar gestaag. Het meest vergaand is dat sommige collectieve inningsorganisaties in hun voorwaarden melden dat zij hun tarief (dat een percentage van iets is) kunnen indexeren. Als ze regelmatig van dat recht gebruik maken dan eindigt elk tarief uitteindelijk op 100%. Maar ook zonder deze bizarre uitwas merken we dat er steeds iets wordt bedacht om de tarieven iets te verhogen: een differentiatie (3% -5% en 7%), het afschaffen van instapkorting, het afschaffen van de kwantumkorting, het afschaffen van de administratieve vergoeding van 25%……

Verkeerde grondslagen voor inning. Grondslagen voor inning variëren van vierkante meters, tijdsduur, uitkoop of recette. Een aantal van deze grondslagen heeft niets meer te maken met de auteur. Muziekauteursrecht als 5% van de uitkoop van een muziekspektakel int geld over het spektakel en niet alleen de muziek. Ook gaan veel grondslagen voorbij aan de vraag of er met het vertonen van het werk wel enig geld wordt verdiend. Buma hanteert uitkoopsom òf recette als grondslag, al naar gelang welke het hoogst is. Solisten, musici en dansers vragen geld voor een uitzending van hun werk op radio of TV, nog voordat daar geld mee is verdiend.

Verkeerde partijen erin. Natuurlijk zijn componisten en tekstschrijvers ook zelf niet vies van – veel – geld, maar de echte geldwolven zijn de uitgevers. Zij worden in het auteursrecht als rechthebbend aangemerkt. Dat is een vergissing. Want het zijn vooral de uitgevers die steeds maar aandringen op verlenging, vermeerdering, verhoging, enz. enz. Ook is aantoonbaar dat uitgevers door het innen van auteursrecht niet méér gaan uitgeven, maar juist minder, omdat zij het grote geld meer verdienen met wat eerder al een succes was (dus kopen ze van elkaar successen op)dan met het uitgeven van nieuw onbekend werk, dat zich nog maar moet bewijzen.

Te scheve inkomensverdeling: auteursrecht heeft de neiging progressief succes te bevoordelen. Niet alleen verkoopt de succesauteur/componist meer boeken/platen, maar hij/zij krijgt daar ook nog hogere percentages op. Ook krijgen zij het meest bij optredens, zowel live als op TV. Het gevolg is een uiterst scheve inkomensverdeling met een kleine top die het extra geld helemaal niet meer nodig heeft en een enorme staart voor wie de bedragen zo laag zijn dat het niet uitmaakt. Zo heb ik zelf 3 boeken geschreven (bijdragen aan boeken), waarvoor ik via Lira (leenrecht) jaarlijks € 1,84 uitgekeerd krijg. Daartoe krijg ik een puntenoverzicht, een blad vol wetenswaardigheden over leenrecht en een afrekening toegezonden.

Administratieve lasten/regeldruk: iedere partij komt met eigen opgaves en rekeningen. Dat kan makkelijker.

Waarop zetten we voor de lange termijn op in ?

Onze inzet vloeit voort uit bovenstaande analyse:

• vermindering van het aantal ‘auteursrecht’ hebbenden, opschonen van het begrip auteursrecht
• vermindering van het aantal partijen in de keten: opschonen van het begrip openbaarmaking
• verkorting van termijnen: 0 jaar na de dood
• verlaging van tarieven: een maximumtarief
• grondslagen op basis van werkelijke muziek gebruik
• inning op verdiensten en niet op kosten (recette en niet uitkoopsom)
• verminderen/afschaffen van de auteursechtelijke aanspraken van uitgevers
• andere verdeling van het auteursrecht met minder scheve inkomensverdeling
• één loket voor alle auteursrecht
• auteursrecht uit het privaatrecht en onder overheidscontrole

 

Hoe willen we dat voor elkaar krijgen: Nederlandse en Europese lobby

Bovenstaande lobby is er één van lange adem. Dat gaat niet van vandaag op morgen. Belangrijkste stappen daarin zijn dat we het onderwerp niet alleen bij de vaste kamercommissie voor justitie onder de aandacht willen brengen, maar ook – en vooral – bij economische zaken. Want duidelijk moet worden dat het auteursrecht in zijn uitwassen niet langer de economie bevordert, maar deze belemmert. In plaats van olie is veel auteursrecht zand in de machine geworden. Daartoe is het cruciaal de overheid ervan te overtuigen dat de dubbele constructie van een privaatrechtelijk monopolie dat door de overheid wordt geconstrueerd (het auteursrecht is een absoluut recht, de collectieve inningsorganisaties zijn daarop gebouwd) het onmogelijk maakt ook maar iets bij te sturen. Wie naar de rechter gaat krijgt te horen dat het hier weliswaar om een monopolie gaat, maar dat dit niet onwettig is omdat het is gebaseerd op de wet, terwijl de overheid en het toezichthoudend orgaan zegt niets te kunnen doen omdat het hier om een privaatrechtelijke organisatie gaat. Auteursrecht moet daarom een volwaardige overheidstaak worden en geen schijn privaat recht. Tot slot zijn er in Europa partijen die denken dat het zal helpen om de nu nog landengebonden incasso-organisaties internationaal te laten concurreren. Het idee is dan dat zij in hun strijd om marktaandeel hun best zullen doen hun tarieven zo laag mogelijk te houden en zo efficiënt mogelijk te werken. Dit is een denkfout. Incasso-organisaties zullen niet concurreren om de gunst van de betalende partijen, maar om die van de artiesten die betaald moeten worden. Zij zullen tegen elkaar opbieden om Michaël Jackson te mogen vertegenwoordigen, want daar kan het echte grote geld mee worden verdiend en dat zullen ze doen door hem hogere tarieven te beloven. Dat moet worden verhinderd. Deze politieke lobby gaat lang duren. Intussen helpt het om de protestbrieven van MKB Nederland te versturen.

Artikelen en brieven (links)

There is something rotten in the land of copyright, artikel van Hans Onno van den Berg in MM Nieuws, december 2005
Brief van de VSCD aan de minister van Justitie over herziening van Toezicht op het auteursrecht, 2007
Brief van VNO/NCW aan de ministers van Justitie en Economische Zaken over de problemen rond het auteursrecht, 2007
Petitie MKB Nederland, te ondertekenen en op te sturen aan MKB Nederland (Els Prins) of de VSCD (Hans Onno van den Berg)

 

RIP: A Remix Manifesto

Een aanstekelijk pleidooi voor een geheel nieuwe opzet van het auteursrecht vindt u in de documentaire RIP: A Remix Manifesto (Brett Gaylor/EySteelFilm), welke op 22 juli 2009 uitgezonden is door de NPS. Deze documentaire beleefde zijn internationale premiére op IDFA 2008. Klik hier voor de documentaire.  

Buma
Buma is de bij wet aangewezen incasso-organisatie voor het muziekauteursrecht. Betaling is verschuldigd voor het ten gehore brengen van muziekwerken waarvan componist of tekstdichter nog geen 70 jaar dood is. De vergoeding bedraagt een percentage (0, 3, 5 of 7%) van de uitkoopsom of recette - welke van beide de hoogste is - al naar gelang de hoeveelheid auteursrechtelijk beschermde muziek die er in de voorstelling zit. De VSCD verschilt al enkele jaren met Buma van mening over de hoogte en de grondslag van het auteursrecht. Volgens de VSCD is er sprake van te hoge tarieven en discutabele grondlagen. Een poging in 2002 om samen met een groot aantal andere 'Levende Muziekgebruikers' tot nieuwe afspraken te komen is mislukt en ook de bij de rechter en de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) ingediende klachten van VSCD, VNPF, VNT, Vecta en productiebureau Charles Aerts zijn niet gehonoreerd. Eind 2003 deed de rechter uitspraak en stelde ons in het ongeljik.De VSCD blijft van mening dat de podia teveel auteursrecht betalen, maar heeft in 2004 afgezien van verdere juridische actie. Wel wordt samen met MKB Nederland en VNO-NCW geprobeerd tot vereenvoudiging van alle auteursrechtafdrachten te komen. 

SENA
Naburig recht verschaft ook uitvoerende artiesten en productiemaatschappijen een recht op vergoeding. De betaling daarvan loopt via de centrale incasso-organisatie SENA (Stichting Exploitatie Nabuurrechten). Vooralsnog heeft de VSCD daarmee een centrale overeenkomst, waarbij de VSCD SENA centraal betaalt en de verschuldigde afdrachten - en korting - vervolgens doorberekent aan de theaters.Het huidige contract is voor het tweede opeenvolgende jaar stilzwijgend verlengd. De VSCD is in onderhandeling voor een nieuwe regeling vanaf 2008.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Hans Onno van den Berg via hansonnovdberg@vscd.nl